جرمگیری دندان؛ آیا به مینا آسیب میزند و هر چند وقت یک بار لازم است؟
جرمگیری دندان چیست، آیا مینای دندان را خراب میکند، هر چند ماه یک بار لازم است و حساسیت و خونریزی لثه بعد از آن طبیعی است؟ پاسخ علمی به رایجترین سؤالها.
جرمگیری دندان یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین کارهایی است که برای سلامت دهان انجام میشود؛ اما هنوز باورهای نادرست زیادی دربارهی آن وجود دارد. «جرمگیری دندان را سست میکند»، «مینا را میبرد» یا «بعدش دندانها فاصله پیدا میکنند» جملههایی است که زیاد میشنویم. در این مقاله توضیح میدهیم جرم چیست، جرمگیری چه میکند، هر چند وقت یک بار لازم است و بعد از آن چه چیزهایی طبیعی است.
خلاصه: جرم، پلاک باکتریایی سختشده است که با مسواک پاک نمیشود. جرمگیری آن را بدون آسیب به مینای سالم برمیدارد و جلوی التهاب لثه، بوی بد دهان و تحلیل استخوان اطراف دندان را میگیرد. برای بیشتر افراد هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار کافی است. حساسیت و خونریزی خفیف در چند روز اول طبیعی است.
جرم دندان چیست و چرا تشکیل میشود؟
هر روز لایهی نازک و چسبناکی از باکتریها به نام پلاک روی دندانها تشکیل میشود. اگر پلاک با مسواک و نخ دندان پاک نشود، مواد معدنی بزاق بهتدریج آن را سخت میکنند؛ نتیجه، جرم (تارتار) است. جرم معمولاً به رنگ زرد، قهوهای یا حتی تیره دیده میشود و بیشتر در این نقاط جمع میشود:
- پشت دندانهای جلوی فک پایین (نزدیک مجرای بزاقی)؛
- سطح بیرونی دندانهای آسیای فک بالا؛
- در امتداد خط لثه و زیر لثه.
جرم سطح زبری دارد و پلاک بیشتری روی آن مینشیند. به همین دلیل وقتی جرم تشکیل شد، با مسواک زدن پاک نمیشود و فقط با ابزار دندانپزشکی برداشته میشود.
اگر جرم برداشته نشود چه میشود؟
| مرحله | اتفاقی که میافتد |
|---|---|
| التهاب لثه (ژنژیویت) | قرمزی، تورم و خونریزی لثه هنگام مسواک |
| بیماری پیشرفتهی لثه (پریودنتیت) | ایجاد جیب لثهای، تحلیل استخوان اطراف دندان |
| مراحل پیشرفته | لقی دندان و در نهایت احتمال از دست رفتن دندان |
در کنار اینها، جرم یکی از علل شایع بوی بد دهان و تغییر رنگ ظاهری دندانهاست. نکتهی مهم این است که بیماری لثه در مراحل اولیه معمولاً درد ندارد، پس نبود درد به معنای سلامت لثه نیست.
جرمگیری چطور انجام میشود؟
- معاینه: وضعیت لثه، میزان جرم و وجود جیبهای لثهای بررسی میشود.
- برداشتن جرم با دستگاه اولتراسونیک: لرزشهای بسیار ریز همراه با آب، جرم را از سطح دندان جدا میکند.
- تکمیل با ابزار دستی: برای نقاط ظریف و بین دندانها.
- پالیش (بروساژ): سطح دندان صاف و براق میشود تا پلاک دیرتر بنشیند و لکههای سطحی کم شوند.
- آموزش بهداشت: روش درست مسواک و نخ دندان متناسب با وضعیت شما.
اگر جرم زیر لثه عمیق باشد، ممکن است درمان در بیش از یک جلسه و گاهی با بیحسی موضعی انجام شود.
باورهای رایج دربارهی جرمگیری
«جرمگیری مینا را میبرد»
نادرست. ابزار جرمگیری برای جدا کردن رسوب طراحی شده، نه برداشتن مینا. جرمگیری که درست انجام شود، مینای سالم را از بین نمیبرد.
«بعد از جرمگیری دندانها لق یا فاصلهدار میشوند»
علت چیز دیگری است. گاهی جرم زیاد، فاصلهی بین دندانها را پر کرده و مثل «پل» دندانها را کنار هم نگه داشته است. وقتی جرم برداشته میشود، فاصله یا لقیای که از قبل بهدلیل تحلیل لثه و استخوان ایجاد شده بود، تازه دیده میشود. جرمگیری آن را به وجود نیاورده؛ فقط آشکارش کرده است. هرچه زودتر جرم برداشته شود، تحلیل کمتری رخ میدهد.
«اگر مسواک بزنم، جرمگیری لازم نیست»
نه کاملاً. مسواک و نخ دندان منظم، سرعت تشکیل جرم را بسیار کم میکنند، اما تقریباً همهی افراد به مرور در نقاطی که مسواک خوب نمیرسد جرم میگیرند.
هر چند وقت یک بار جرمگیری کنیم؟
- بیشتر افراد: هر ۶ تا ۱۲ ماه، همراه با معاینهی دورهای.
- افراد سیگاری و کسانی که سریع جرم میگیرند: ممکن است هر ۳ تا ۶ ماه.
- بیماران لثه: طبق برنامهی نگهداری که دندانپزشک تعیین میکند.
- افراد دارای ایمپلنت، لمینت یا بریج: جرمگیری دورهای برای ماندگاری این درمانها اهمیت زیادی دارد. دربارهی مراقبت بلندمدت ایمپلنت در مقالهی مراقبتهای بعد از ایمپلنت بیشتر بخوانید.
بعد از جرمگیری چه چیزهایی طبیعی است؟
- حساسیت به سرما در چند روز اول؛ با خمیردندان ضدحساسیت کمتر میشود.
- خونریزی خفیف هنگام مسواک در یکی دو روز اول.
- حس صاف و متفاوت سطح دندانها با زبان.
چه زمانی باید تماس بگیرید؟
- حساسیت شدید که بعد از دو هفته کمتر نشده؛
- تورم لثه یا درد رو به افزایش؛
- خونریزی مداوم.
جرمگیری؛ قدم اول درمانهای زیبایی
پیش از سفید کردن دندان، لمینت یا کامپوزیت، دندانها و لثه باید تمیز و سالم باشند. لثهی ملتهب رنگ و فرم نتیجه را تحت تأثیر قرار میدهد و ممکن است چسبندگی مواد را کم کند. به همین دلیل در بیشتر طرحهای درمان زیبایی، جرمگیری اولین جلسه است. برای آشنایی با درمانهای زیبایی، مقالهی لمینت سرامیکی یا کامپوزیت ونیر؟ را بخوانید.
چطور جرم کمتری بگیریم؟
- روزی دو بار و هر بار حدود دو دقیقه با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید.
- روزی یک بار نخ دندان یا مسواک بیندندانی استفاده کنید.
- به خط لثه توجه کنید؛ مسواک را با زاویه به سمت لثه بگیرید.
- سیگار و قلیان را کنار بگذارید.
- مصرف نوشیدنیهای شیرین بین وعدهها را کم کنید.
- معاینهی دورهای را فراموش نکنید.
جمعبندی
جرمگیری دندان ساده، کمدردسر و بسیار مهم است. به مینای سالم آسیب نمیزند، بلکه با برداشتن جرم از التهاب لثه، بوی بد دهان و تحلیل استخوان جلوگیری میکند. برای بیشتر افراد هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار کافی است و حساسیت یا خونریزی خفیف در روزهای اول طبیعی است.
اگر مدتی است جرمگیری نکردهاید یا لثهتان هنگام مسواک خونریزی میکند، برای معاینه و جرمگیری در مشهد نوبت معاینه بگیرید.
پرسشهای رایج
آیا جرمگیری مینای دندان را از بین میبرد؟
خیر. جرمگیری درست فقط رسوب سختشده (جرم) را از سطح دندان جدا میکند و به مینای سالم آسیبی نمیزند. احساس «فاصله» یا «سوراخ» بعد از جرمگیری معمولاً به این دلیل است که جرمی که فاصلهها را پر کرده بود برداشته شده است.
هر چند وقت یک بار باید جرمگیری کرد؟
برای بیشتر افراد هر شش ماه تا یک سال یک بار کافی است. کسانی که سریع جرم میگیرند، سیگار میکشند، بیماری لثه دارند یا ایمپلنت و درمانهای ثابت دارند، ممکن است به فاصلههای کوتاهتر نیاز داشته باشند.
حساسیت دندان بعد از جرمگیری طبیعی است؟
بله، حساسیت خفیف به سرما در چند روز اول شایع است و معمولاً طی یک تا دو هفته کم میشود. خمیردندان ضدحساسیت کمک میکند. اگر حساسیت شدید یا طولانی بود، به دندانپزشک اطلاع دهید.
چرا بعد از جرمگیری لثهام خونریزی میکند؟
لثهای که زیر جرم ملتهب بوده، در یکی دو روز اول ممکن است هنگام مسواک کمی خونریزی کند. با ادامهی بهداشت درست، التهاب فروکش میکند و خونریزی معمولاً طی چند روز تا دو هفته از بین میرود.
آیا جرمگیری دردناک است؟
برای بیشتر افراد جرمگیری دردناک نیست و فقط کمی حس لرزش یا ناراحتی دارد. در لثههای بسیار ملتهب یا جرمهای عمیق زیر لثه، ممکن است از بیحسی موضعی استفاده شود.
بلیچینگ یا لمینت پیش از جرمگیری ممکن است؟
معمولاً خیر. پیش از درمانهای زیبایی مثل بلیچینگ، لمینت یا کامپوزیت، دندانها و لثه باید تمیز و سالم باشند؛ به همین دلیل جرمگیری اغلب اولین قدم این درمانهاست.