دندان عقل؛ کی باید کشیده شود؟ علائم، جراحی و مراقبت‌های بعد

دندان عقل آخرین دندانی است که در دهان رویش پیدا می‌کند؛ معمولاً بین ۱۷ تا ۲۵ سالگی. در بسیاری از افراد فک فضای کافی برای این دندان ندارد و دندان عقل کج، نیمه‌رویش‌یافته یا کاملاً نهفته می‌ماند. به همین دلیل دندان عقل یکی از شایع‌ترین دلایل درد، التهاب لثه و مراجعه به دندانپزشک در جوانان است. در این مقاله توضیح می‌دهیم چه زمانی دندان عقل باید کشیده شود، جراحی آن چطور انجام می‌شود و بعد از آن چه مراقبت‌هایی لازم است.

خلاصه: همه‌ی دندان‌های عقل نیاز به کشیدن ندارند. اگر دندان عقل درد، عفونت لثه، پوسیدگی، آسیب به دندان کناری یا کیست ایجاد کند، یا قابل تمیز کردن نباشد، معمولاً کشیدن آن توصیه می‌شود. بعد از جراحی، تورم روز دوم و سوم طبیعی است؛ اما درد شدیدی که بعد از روز دوم تا چهارم بیشتر شود می‌تواند نشانه‌ی خشکی حفره باشد.

انواع وضعیت دندان عقل

وضعیت	توضیح	احتمال نیاز به کشیدن
رویش کامل و درست	در ردیف دندان‌ها، قابل تمیز کردن	معمولاً کم، اگر مشکلی نداشته باشد
نیمه‌نهفته	بخشی از دندان بیرون، بخشی زیر لثه	بالا؛ مستعد عفونت و پوسیدگی
نهفته‌ی کامل در استخوان	کاملاً زیر لثه و استخوان	بسته به زاویه، علائم و خطر آسیب
افقی یا کج	فشار به ریشه‌ی دندان کناری	اغلب بالا

چه زمانی دندان عقل باید کشیده شود؟

• عفونت مکرر لثه‌ی اطراف دندان عقل (پریکورونیت): درد، تورم، بوی بد و گاهی محدودیت در باز کردن دهان.
• پوسیدگی دندان عقل یا دندان کناری که به دلیل دسترسی سخت قابل درمان یا پیشگیری نیست.
• آسیب به ریشه‌ی دندان آسیای دوم به‌دلیل فشار دندان عقل.
• کیست یا ضایعه در اطراف دندان نهفته.
• درد مکرر در ناحیه‌ی ته فک.
• پیش از برخی درمان‌ها، مثل ارتودنسی یا درمان‌های پروتزی، بنا به تشخیص دندانپزشک.

دندان عقل سالم را هم باید کشید؟

نه لزوماً. اگر دندان عقل کامل بیرون آمده، در جای درست قرار دارد، با دندان مقابل درگیر است و می‌توانید آن را به‌خوبی تمیز کنید، ممکن است سال‌ها بدون مشکل بماند. در این حالت فقط پیگیری دوره‌ای با معاینه و در صورت نیاز رادیوگرافی توصیه می‌شود.

علائم مشکل دندان عقل

• درد در ته فک که گاهی به گوش یا سر هم می‌زند؛
• تورم و قرمزی لثه پشت آخرین دندان؛
• طعم یا بوی بد دهان؛
• دشواری در باز کردن کامل دهان؛
• تورم صورت یا غدد لنفاوی زیر فک.

جراحی دندان عقل چطور انجام می‌شود؟

1. معاینه و رادیوگرافی: معمولاً رادیوگرافی پانورامیک؛ در موارد نزدیک به عصب فک پایین، ممکن است CBCT لازم باشد.
2. بی‌حسی موضعی: ناحیه کاملاً بی‌حس می‌شود.
3. دسترسی به دندان: در دندان‌های نهفته، لثه کنار زده و گاهی کمی استخوان برداشته می‌شود.
4. خارج کردن دندان: گاهی دندان برای خارج شدن راحت‌تر و آسیب کمتر، به چند قسمت تقسیم می‌شود.
5. بخیه و گاز: محل تمیز و در صورت نیاز بخیه زده می‌شود.

مدت جراحی به وضعیت دندان بستگی دارد؛ دندان رویش‌یافته ممکن است در چند دقیقه و دندان نهفته‌ی عمیق در زمان بیشتری کشیده شود.

مراقبت‌های بعد از کشیدن دندان عقل

روز اول

• گاز را حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه محکم نگه دارید.
• در ۲۴ ساعت اول کمپرس سرد از روی صورت بگذارید (۱۵ دقیقه روی، ۱۵ دقیقه استراحت).
• تف نکنید، دهان را شدید نشویید و با نی ننوشید.
• غذای نرم و خنک یا ولرم بخورید.
• مسکن را طبق دستور دندانپزشک یا راهنمای روی بسته، پیش از رفتن کامل بی‌حسی مصرف کنید.
• سیگار نکشید.

روز دوم تا هفتم

• از روز دوم، شست‌وشوی ملایم با آب نمک ولرم بعد از غذا.
• مسواک دندان‌های دیگر را ادامه دهید و ناحیه‌ی جراحی را آرام تمیز کنید.
• تورم و کبودی خفیف در روز دوم و سوم طبیعی است و بعد کم می‌شود.
• اگر بخیه‌ی غیرقابل جذب دارید، معمولاً حدود یک هفته بعد کشیده می‌شود.

راهنمای مشابه و روز به روز را در مقاله‌ی مراقبت‌های بعد از ایمپلنت هم می‌توانید ببینید؛ بسیاری از اصول بعد از جراحی‌های دهان مشترک است.

علائم هشدار بعد از کشیدن دندان عقل

خشکی حفره (دری ساکت)

اگر درد شدید و ضربان‌داری حدود دو تا چهار روز بعد از جراحی شروع شود یا بیشتر شود، گاهی همراه با بوی بد و دیده شدن حفره‌ی خالی، ممکن است لخته‌ی خون از بین رفته باشد. این عارضه خطرناک نیست اما دردناک است و با مراجعه به دندانپزشک و پانسمان محل به‌سرعت بهتر می‌شود. سیگار، مکیدن نی و تف کردن خطر آن را بیشتر می‌کنند.

موارد دیگر که باید سریع تماس بگیرید

• خونریزی شدید که با فشار گاز بند نمی‌آید؛
• تب یا ترشح چرکی؛
• تورمی که بعد از روز سوم بیشتر می‌شود؛
• بی‌حسی لب، چانه یا زبان که پس از رفتن اثر بی‌حسی ادامه دارد؛
• مشکل در بلع یا تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

دندان عقل و دندان‌های دیگر

گاهی دندان عقل باعث پوسیدگی یا تحلیل استخوان دندان آسیای دوم می‌شود. اگر این آسیب زیاد باشد، ممکن است دندان کناری نیاز به عصب‌کشی یا ترمیم پیدا کند. به همین دلیل، حتی اگر دندان عقل درد ندارد، معاینه‌ی دوره‌ای آن اهمیت دارد.

جمع‌بندی

دندان عقل همیشه نیاز به کشیدن ندارد؛ اما وقتی عفونت مکرر، پوسیدگی، آسیب به دندان کناری یا کیست ایجاد می‌کند یا قابل تمیز کردن نیست، کشیدن آن معمولاً بهترین انتخاب است. بعد از جراحی، رعایت دستورها (کمپرس سرد، غذای نرم، سیگار نکشیدن و تف نکردن) بهبودی را سریع‌تر و عارضه‌ها را کمتر می‌کند.

اگر در ته فک درد یا تورم دارید یا می‌خواهید وضعیت دندان‌های عقل خود را بدانید، برای معاینه در مشهد نوبت معاینه بگیرید. برای درمان دندان‌های آسیب‌دیده هم صفحه‌ی ترمیم و درمان ریشه را ببینید.