دندانقروچه؛ علت، علائم، آسیبها و درمان با محافظ شبانه
دندانقروچه (براکسیسم) چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چه آسیبی به دندان، لمینت و ایمپلنت میزند و محافظ شبانه و روشهای دیگر چطور کمک میکنند؟
دندانقروچه یا براکسیسم یعنی فشردن یا ساییدن غیرارادی دندانها روی هم؛ چه در خواب و چه در بیداری. بسیاری از افراد سالها دندانقروچه دارند و خودشان متوجه نیستند، تا اینکه با ساییدگی دندان، حساسیت، شکستن ترمیمها یا درد فک به دندانپزشک مراجعه میکنند. در این مقاله توضیح میدهیم دندانقروچه چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چه آسیبهایی میزند و چطور میتوان آن را کنترل کرد.
خلاصه: دندانقروچه اغلب با استرس، اختلالات خواب و برخی عادتها مرتبط است. میتواند باعث ساییدگی و ترک دندان، حساسیت، درد فک و سردرد صبحگاهی شود و به لمینت، کامپوزیت و ایمپلنت آسیب بزند. مؤثرترین راه محافظت از دندانها، محافظ شبانهی اختصاصی همراه با مدیریت عوامل زمینهای است.
دو نوع دندانقروچه
| نوع | ویژگی |
|---|---|
| دندانقروچهی خواب | در خواب رخ میدهد، اغلب با ساییدن و صدا همراه است و فرد از آن آگاه نیست |
| دندانقروچهی بیداری | بیشتر به شکل فشردن دندانها یا منقبض کردن فک، معمولاً هنگام تمرکز یا استرس |
هر دو نوع میتوانند به دندانها و عضلات فک آسیب بزنند. نوع بیداری را اغلب میتوان با آگاه شدن از عادت تا حد زیادی کم کرد.
چه عواملی باعث دندانقروچه میشوند؟
علت دندانقروچه معمولاً ترکیبی از چند عامل است:
- استرس و اضطراب: شایعترین عامل همراه، بهخصوص در دندانقروچهی بیداری.
- اختلالات خواب: مثل خروپف و وقفهی تنفسی در خواب.
- مصرف کافئین زیاد، سیگار و الکل.
- برخی داروها: بعضی داروهای مؤثر بر اعصاب و روان ممکن است دندانقروچه را تشدید کنند؛ داروی خود را خودسرانه قطع نکنید و با پزشکتان مشورت کنید.
- عادتها: جویدن خودکار، ناخن جویدن، جویدن مداوم آدامس.
بر خلاف باور رایج، ناهماهنگی بایت معمولاً علت اصلی دندانقروچه نیست؛ هرچند ممکن است در برخی افراد در شدت علائم نقش داشته باشد.
علائم دندانقروچه
- ساییدگی و صاف شدن لبهی دندانها، بهخصوص دندانهای جلو و نیش؛
- حساسیت دندان به سرما و گرما؛
- ترک یا شکستگی دندان یا ترمیمها؛
- درد، خستگی یا سفتی فک هنگام بیدار شدن؛
- سردرد صبحگاهی، بهخصوص در شقیقهها؛
- صدای کلیک یا محدودیت در باز کردن دهان؛
- بزرگ شدن عضلات جونده و پهنتر به نظر رسیدن فک؛
- شنیده شدن صدای ساییدن توسط همراه.
دندانقروچه چه آسیبی میزند؟
به دندانهای طبیعی
نیرویی که در دندانقروچه به دندانها وارد میشود میتواند چند برابر نیروی جویدن معمولی باشد. به مرور مینا ساییده میشود، دندانها کوتاهتر و حساستر میشوند و ممکن است ترک بردارند. ترکهای عمیق گاهی به عصب میرسند و عصبکشی لازم میشود.
به لمینت و کامپوزیت
دندانقروچه یکی از دلایل اصلی شکستن یا جدا شدن لمینت و لبپریدگی کامپوزیت است. به همین دلیل پیش از درمانهای زیبایی، وجود دندانقروچه بررسی میشود. دربارهی عوامل مؤثر بر ماندگاری لمینت، مقالهی طول عمر لمینت را بخوانید.
به ایمپلنت
ایمپلنت برخلاف دندان طبیعی رباط پریودنتال ندارد که فشار را جذب کند. فشار زیاد و مکرر میتواند باعث شل شدن پیچ، شکستن روکش یا در موارد شدید، آسیب به استخوان اطراف ایمپلنت شود.
به مفصل و عضلات فک
دندانقروچه میتواند با درد مفصل گیجگاهی-فکی، سردرد و محدودیت باز کردن دهان همراه باشد.
کنترل و درمان دندانقروچه
۱. محافظ شبانه (نایتگارد)
مهمترین ابزار محافظت از دندانها است. محافظ شبانه یک قطعهی پلاستیکی شفاف است که از روی قالب دهان شما ساخته میشود و شبها روی دندانها قرار میگیرد. محافظ شبانه لزوماً دندانقروچه را متوقف نمیکند، اما نیرو را پخش میکند و بهجای دندانها، خودش ساییده میشود.
۲. مدیریت استرس
تکنیکهای آرامسازی، ورزش منظم، خواب کافی و در صورت نیاز کمک گرفتن از متخصص میتواند شدت دندانقروچه را کم کند.
۳. آگاهی از عادت در بیداری
در طول روز هر وقت متوجه شدید دندانهایتان روی هم فشرده شده، این قانون را یادآوری کنید: «لبها بسته، دندانها از هم جدا، فک آزاد.» در حالت استراحت، دندانها نباید با هم تماس داشته باشند.
۴. اصلاح سبک زندگی
- کاهش کافئین، بهخصوص عصرها؛
- کنار گذاشتن سیگار؛
- پرهیز از جویدن مداوم آدامس و جویدن اشیا مثل خودکار.
۵. بررسی خواب
اگر خروپف شدید یا وقفهی تنفسی در خواب دارید، بررسی توسط پزشک متخصص خواب توصیه میشود؛ درمان مشکل خواب گاهی دندانقروچه را هم کم میکند.
۶. بوتاکس (در موارد انتخابی)
در برخی بیماران با درد و انقباض شدید عضلات، تزریق بوتاکس در عضلات جونده میتواند کمککننده باشد. این روش جایگزین محافظ شبانه برای محافظت از دندانها نیست و باید پس از بررسی دقیق انتخاب شود.
۷. بازسازی دندانهای ساییده
وقتی ساییدگی زیاد است، ممکن است بازسازی دندانها با کامپوزیت، روکش یا لمینت لازم شود؛ اما فقط پس از کنترل دندانقروچه، وگرنه ترمیمهای جدید هم آسیب میبینند.
چه زمانی به دندانپزشک مراجعه کنید؟
- دندانهایتان کوتاهتر یا صافتر شدهاند؛
- حساسیت دندان رو به افزایش است؛
- ترمیم، لمینت یا روکش شما مکرراً میشکند یا جدا میشود؛
- صبحها با درد فک یا سردرد بیدار میشوید؛
- دهانتان را بهسختی باز میکنید یا فک قفل میشود.
جمعبندی
دندانقروچه شایع است و اغلب بیصدا به دندانها، ترمیمها، لمینت و ایمپلنت آسیب میزند. هرچند همیشه بهطور کامل از بین نمیرود، با محافظ شبانهی اختصاصی، مدیریت استرس و اصلاح عادتها میتوان آن را کنترل و از دندانها محافظت کرد. اگر قصد انجام لمینت، کامپوزیت یا ایمپلنت دارید، حتماً وجود دندانقروچه را با دندانپزشک در میان بگذارید.
برای بررسی آثار دندانقروچه و ساخت محافظ شبانه در مشهد، نوبت معاینه بگیرید. برای بازسازی دندانهای آسیبدیده هم صفحهی ترمیم و درمان ریشه را ببینید.
پرسشهای رایج
از کجا بفهمم در خواب دندانقروچه دارم؟
بیشتر افراد خودشان متوجه نمیشوند. سردرد یا خستگی فک هنگام بیدار شدن، ساییدگی لبهی دندانها، حساسیت دندان و شنیدن صدای ساییدن توسط همراه، از نشانههای شایعاند. دندانپزشک هم در معاینه معمولاً آثار ساییدگی را میبیند.
آیا دندانقروچه درمان قطعی دارد؟
در بسیاری از افراد دندانقروچه بهطور کامل از بین نمیرود، اما میتوان آن را کنترل کرد و از آسیب به دندانها جلوگیری کرد. محافظ شبانه، مدیریت استرس و اصلاح عادتها ارکان اصلی کنترل آن هستند.
محافظ شبانهی آمادهی داروخانه کافی است؟
محافظهای آماده گاهی بهصورت موقت استفاده میشوند، اما معمولاً تطابق خوبی ندارند و ممکن است ناراحت باشند یا بایت را تغییر دهند. محافظ شبانهای که از روی قالب دهان خودتان ساخته میشود، دقیقتر و راحتتر است.
دندانقروچه به لمینت و ایمپلنت آسیب میزند؟
بله، نیروی زیاد دندانقروچه میتواند باعث شکستن یا جدا شدن لمینت، لبپریدگی کامپوزیت و شل شدن پیچ یا شکستن روکش ایمپلنت شود. به همین دلیل افرادی که این درمانها را دارند، معمولاً باید از محافظ شبانه استفاده کنند.
آیا تزریق بوتاکس برای دندانقروچه مؤثر است؟
در برخی افراد، تزریق بوتاکس در عضلات جونده میتواند شدت انقباض و درد عضلانی را کم کند. این روش جایگزین محافظ شبانه برای محافظت از دندانها نیست و تصمیم دربارهی آن باید پس از معاینهی تخصصی گرفته شود.
دندانقروچه در کودکان خطرناک است؟
دندانقروچه در کودکان نسبتاً شایع است و اغلب با بزرگتر شدن کودک کم میشود. اما اگر همراه با خروپف، تنفس دهانی یا ساییدگی شدید باشد، بهتر است کودک توسط دندانپزشک و در صورت نیاز پزشک بررسی شود.