حساسیت دندان؛ علت‌ها و راه‌های درمان، از سرما و گرما تا بعد از ترمیم و لمینت

حساسیت دندان یک علامت است نه یک بیماری مستقل؛ پشت آن علت‌های مختلفی با درمان‌های متفاوت وجود دارد. در این مقاله علت‌های رایج، تفاوت حساسیت طبیعی با خطرناک و راه‌های کنترل هر کدام را مرور می‌کنیم.

خلاصه: حساسیت کوتاه و کم‌شونده (چند ثانیه، یا بعد از درمان) معمولاً بی‌خطر است. حساسیت طولانی، ضربان‌دار یا شبانه نشانه‌ی درگیری عصب است و باید بررسی شود. درمان به علت بستگی دارد، نه فقط به خمیردندان.

چرا دندان حساس می‌شود؟

زیر مینای دندان لایه‌ای به نام عاج وجود دارد که با لوله‌های میکروسکوپی به عصب وصل است. وقتی عاج بی‌پوشش شود، سرما، گرما، شیرینی و هوا سریع‌تر به عصب می‌رسد و درد کوتاه و تیز می‌دهد. عوامل بی‌پوشش‌کردن عاج:

• تحلیل لثه و نمایان‌شدن ریشه (به‌خاطر مسواک تند، بیماری لثه، سن یا ساختار)
• ساییدگی مینا (دندان‌قروچه، مسواک سخت، نوشیدنی‌های اسیدی و ریفلاکس)
• پوسیدگی یا پرکردگی خراب و نشتی
• ترک یا شکستگی دندان
• درمان‌های اخیر (پرکردن، جرم‌گیری، بلیچینگ)

انواع حساسیت

الگو	احتمالاً چیست؟
درد کوتاه و تیز (چند ثانیه) با سرما، شیرینی یا هوا	حساسیت عاجی (بی‌پوشش بودن ریشه یا ساییدگی)
درد با شیرینی روی یک دندان مشخص	پوسیدگی احتمالی
درد هنگام جویدن یا رها کردن گاز	ترک دندان یا پرکردگی بلند
درد طولانی بعد از برداشتن محرک (دقایق)	التهاب عصب (پالپیت)
درد خودبه‌خودی و شبانه	درگیری شدید عصب: درد دندان شبانه
حساسیت چند روزه بعد از درمان	معمولاً موقت و طبیعی

حساسیت بعد از درمان‌ها

• بعد از پرکردن و کامپوزیت: چند روز تا چند هفته، کم‌شونده. اگر هنگام جویدن درد می‌کند، ارتفاع پرکردگی ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشد.
• بعد از لمینت یا تراش: حساسیت موقت به سرما و گرما؛ مراقبت بعد از لمینت و راهنمای کامل لمینت.
• بعد از بلیچینگ: حساسیت موقت چند روزه؛ سفید کردن دندان.
• بعد از جرم‌گیری: بی‌پوشش شدن ریشه؛ بعد از جرم‌گیری چه کنیم.
• بعد از عصب‌کشی: حساسیت به فشار؛ درد بعد از عصب‌کشی.
• بعد از روکش: حساسیت چند روزه تا چند هفته گاهی دیده می‌شود.
• بعد از جراحی لثه یا پیوند لثه: حساسیت ریشه موقت.

اگر حساسیت بعد از درمان بدتر می‌شود یا بیش از چند هفته می‌ماند، دندانپزشک باید بررسی کند.

چه چیزی طبیعی است و چه چیزی نه؟

• طبیعی: چند ثانیه حساسیت به سرما یا گرما که با برداشتن محرک می‌رود؛ حساسیت کم‌شونده بعد از درمان.
• غیرطبیعی: درد طولانی بعد از برداشتن محرک، ضربان‌دار، شبانه، یا هنگام جویدن، تورم لثه. این‌ها نشانه‌ی درگیری عصب یا ترک‌اند و نباید فقط با خمیردندان درمان شوند.

درمان و کنترل

• خمیردندان مخصوص دندان‌های حساس: مواد (مثل نیترات پتاسیم یا استرانسیم یا ترکیبات مشابه) لوله‌های عاج را مسدود یا عصب را آرام می‌کنند. دو بار در روز و چند هفته مصرف منظم لازم است. بعد از مسواک می‌توان کمی از خمیر را روی ناحیه‌ی حساس گذاشت.
• مسواک نرم و تکنیک ملایم (بدون فشار و حرکت افقی تند)
• ژل یا وارنیش فلوراید در مطب
• عوامل پوشاننده‌ی عاج (رزین) در مطب
• ترمیم ناحیه‌ی ساییده یا پوسیده
• درمان لثه و گاهی پیوند لثه در تحلیل شدید
• کنترل دندان‌قروچه با محافظ شبانه: دندان‌قروچه
• کاهش نوشیدنی‌های اسیدی (نوشابه، آبمیوه‌های ترش) و نوشیدن با نی
• ترمیم ترک یا روکش در ترک‌ها
• در موارد شدید و مداوم، عصب‌کشی: راهنمای کامل عصب‌کشی

حساسیت و بارداری

در بارداری تغییرات هورمونی لثه و ویار و ریفلاکس می‌تواند حساسیت را بیشتر کند. بهداشت دقیق، خمیردندان فلوراید‌دار و معاینه کمک می‌کند. دندانپزشکی در بارداری

حساسیت و بوی بد دهان یا تغییرات لثه

اگر همراه حساسیت، لثه خونریزی یا کنار رفته: چرا لثه خون می‌آید؟. اگر همراه بوی بد: بوی بد دهان.

اشتباه‌های رایج

• «فقط خمیردندان بخرم» و پیگیری‌نکردن علت
• مسواک تندتر برای «تمیزتر شدن» که لثه را بیشتر پس می‌زند
• نوشیدنی‌های اسیدی زیاد و مسواک بلافاصله بعد از آن (مینا نرم است)
• تأخیر در بررسی حساسیت موضعی روی یک دندان
• بلیچینگ خودسرانه با حساسیت شدید: سفید کردن دندان با روش‌های خانگی

سؤال‌هایی که بهتر است از دندانپزشک بپرسید

• علت حساسیت من چیست؟
• آیا پوسیدگی یا ترک هست؟
• کدام خمیردندان و روش برای من مناسب است؟
• آیا ساییدگی یا تحلیل لثه دارم و باید درمان شود؟
• چه زمانی باید برای کنترل برگردم؟

جمع‌بندی

علت را پیدا کنید، نه فقط علامت را. حساسیت کوتاه و کم‌شونده معمولاً بی‌خطر است و با مراقبت و خمیردندان مخصوص بهتر می‌شود؛ حساسیت شدید، طولانی یا شبانه یعنی بررسی زودهنگام.

برای بررسی شرایط خودتان نوبت معاینه بگیرید یا با مطب تماس بگیرید.

این مقاله جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست.